Strijkkwartet nr. 7 in F op. 59. nr.1

Portret uit 1818 door Carl Friedrich August von Kloeber
Portret uit 1818 door Carl Friedrich August von Kloeber

 1. Allegro con brio

 2. Allegretto vivace e sempre scherzando

 3. Adagio molto e mesto –

 4. Theme russe (Allegro)

 

Beethovens zevende strijkkwartet ontstond in 1806, ruim zes jaar na de Lobkowitzkwartetten op. 18, maar het lijkt wel of een wereld deze werken gescheiden houdt. We worden  gegrepen door de unieke melodische en harmonische vondsten, de zelfstandigheid van de stemmen, de hechtheid van constructie, de individualiteit van elk deel, dat toch een innerlijke samenhang heeft met de overige delen, de symfonische lengte. Dit alles heeft natuurlijk ruime voorbereiding gehad. Zo zijn vooral de vele pianosonates, de pianoconcerten en tot 1806 vier symfonieën , waarvan met name de “Eroica” veel opzien heeft gebaard, van het grootste belang geweest. In deze werken vond Beethoven zijn eigen taal, realiseerde hij zijn enorme vormbeheersing en leerde hij met zijn kernachtige motieven geweldige bouwwerken op te trekken. Langzamerhand werden zijn composities ook chromatischer en verschoof hij het accent meer naar de intense dramatiek van Mozart. In de zogenaamde Rasumowski-kwartetten is dit zeer opvallend.

Beethoven is zeer bewust doorgegaan met de vormprincipes die ook door Haydn en Mozart gehanteerd werden, en waarvan de sonate – of hoofdvorm de belangrijkste is. Hierin worden thema’s en harmonieën op zo’n dramatische maar ook gekunstelde manier door elkaar geweven dat wie dat allemaal begrijpen wil zeer goed van de compositietechnieken op de hoogte moet zijn. Onder de adellijke intellectuelen van de 18-eeuwse verlichting waren er veel muziekamateurs voor wie dat weinig problemen opleverde. Maar met de opkomst van de burgerij en de grote publieksmassa’s werd het begrijpen vervangen door (aan)voelen. Niet voor niets klaagde Beethoven dat hij zijn muziek steeds moest uitleggen. Want technisch bleef hij vooruit gaan. Als een echte verlichte rationalist wilde Beethoven zijn muziek zeker een intellectuele basis geven.

Gelijkertijd echter heeft Beethoven zijn melodieën wel aangepast aan het nieuwe publiek. Hij was immers zelf een burger, een produkt van zowel de 18de-eeuwse verlichting als van de geest van de Franse revolutie. Steeds meer concentreerde hij zich op volksliedachtige melodieën, hoe gekunsteld ook. Hij ontwikkelde thema’s met de kracht van motieven en de rijkdom van melodieën.

De Rasumowski-kwartetten zitten er vol van, getuige alleen al de prachtige cellosolo waar het Allegro van het eerste kwartet mee begint en Beethovens verwerking van dat materiaal. Maar de ogenschijnlijke tegenstrijdigheid van een ingewikkelde techniek en zangerige melodieën en dan nog de lastige partijen zorgden aanvankelijk voor onbegrip. De toonherhalingen van het tweede deel resulteerden menigmaal in lachbuien van de musici, hoewel het langzame deel juist ten hoogste werd gewaardeerd. Om maar te zwijgen van het oh-zo herkenbare Russische melodietje waarmee Beethoven in het laatste deel goochelt. Het was allemaal een kwestie van wennen.

En die toekomst waar Beethoven over sprak? Afgezien van het vanzelfsprekende feit dat ook Beethoven zich tegen kritiek moest wapenen, was zijn toekomstideaal geen kwestie van tijd maar van inzet en intellect. Hij was er als een goed 18-de eeuwse rationalist van overtuigd dat de “toekomste” burgerij wanneer zij volkomen onafhankelijk zou zijn dezelfde intellectuele en poëtische capaciteiten zou blijken te bezitten  als de adellijke heren die hem zijn leven lang zo goed hadden begrepen en ondersteund.

Bron:  Lp 6542 510 – Op. 59 nr.1 – Quartetto Italiano – Stereo – 1974 – Philips/De                klassieken/the classics     

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s