Toneelmuziek: Ruinen von Athen op. 113

IMG_0335

 

<— Luister naar op. 113 (delen uit)

 

 

 

Tijdens zijn zomerverblijf in 1811 in het Boheemse Teplitz bereikte Beethoven het verzoek voor de opening van het theater in Pest muziek te schrijven bij “König Stephan” en “Die Ruinen von Athen” van August von Kotzebue. Zoals hij op 10 oktober van datzelfde jaar  aan de uitgevers Breitkopf&Härtel  meedeelde, had hij zich in weerwil van het verbod van zijn arts, reeds aan het werk gezet, “om de snorren (zoals hij de Hongaren bij voorkeur placht te noemen!), die ik zo graag mag lijden te helpen”. Daar hij veronderstelde, dat de uitvoering al op 1 oktober zou moeten plaatsvinden, maakte hij zo’n haast met het componeren van beide werken, dat hij daarvoor slechts drie weken nodig had. De opening van het Theater werd echter toch naar februari 1812 verschoven.

August von Kotzebue, toenmaals gevierd schrijver van veel gespeelde tragedies en blijspelen had zich “Die Ruinen von Athen” als naspel voorgesteld, terwijl “König Stephan” ter inleiding was gedacht. De handeling van de “Ruinen von Athen” toont een merkwaardige mengeling van elementen uit de Oudheid en de Oriënt. Zij vinden ook hun neerslag in Beethovens muziek. De handeling is in het kort weergegeven als volgt:

Minerva wordt, omdat zij niet in staat was Socrates te beschermen door Jupiter veroordeeld tot een 2000-jarige slaap. Na deze boetestrijd, waarvan het einde haar door Mercurius wordt aangekondigd, begeeft de godin zich naar Athene. Verbaasd en ontsteld ziet zij haar geliefde stad als een door Turken bewoond ruïneveld. Zij wil zich dan naar Rome begeven, maar Mercurius waarschuwt haar, dat ook daar de Barbaren heersen en de Muzen gevlucht zijn. Minerva wordt nu naar Pest gebracht; in de triomftocht zijn ook de wagens van Thalia en Melpomene, wier standbeelden op een altaar worden geplaats. Onder het woeden van bliksem en donder plaats Jupiter tussen beide beelden een derde: dat van Keizer Franz. Het stuk eindigt met Bengaals vuur.

Er komen in de “Ruinen von Athen” originele gedeelten voor, zoals bijvoorbeeld het “koor van de Derwischen”, waarin Beethoven zich aan Turkse klankleuren waagt, evenals in de zo bekende Turkse mars, die hij al eerder in zijn Pianovariaties op. 76 als thema gebruikt had. Wanneer wij in onze dagen over Kotzebue’s dichtwerk meesmuilen, zal men er toch met verwondering van kennis nemen, dat Beethoven hem op 28 januari 1812, dus voor de opvoering in het Pester Theater, schreef: “Hochverehrter, hochgeehrter Herr! Nadat ik voor de Hongaren uw voor- en naspel met muziek begeleidde, kan ik niet het sterke verlangen onderdrukken te beschikken over een opera van uw uniek dramatisch genie, om het even of het romantisch, zeer serieus, heroïsch, komisch of sentimenteel zij, kortom, hoe het U ook moge believen, zal ik het met genoegen aannemen. Zeker zou ik wel de voorkeur hebben voor een belangrijk onderwerp uit de geschiedenis en vooral uit donkere tijden, bijvoorbeeld die van Antilla….” Maar van al deze plannen kwam niets terrecht — “Fidelio” bleef Beethovens enige opera.

De ouverture van de “Ruïnes von Athene” verscheen pas in 1823 in druk en het gehele werk pas in 1846 in partituur. Aanbiedingen van Beethoven aan verschillende uitgevers hadden geen resultaat opgeleverd. Na het “Ritterballet”, dat Beethoven nog in zijn tijd in Bonn had geschreven, wendde hij zich nog slechts  eenmaal tot het ballet. De allegorisch-klassieke stof van de Prometheussage zullen hem er toe gebracht hebben het libretto van een in zijn tijd vermaarde en inventieve danser en choreograaf, Salvatore Viganò, in klank te zetten. De naam van deze man komt men al tegen in Beethovens 12 pianovariaties op het “Menuetto à la Vigano”, dat echter niet door deze gecomponeerd werd, maar ontleend werd aan het ballet “Le nozze disturbate” van Johann Haibel.

Tekst: Joseph Schmidt-Görg

Bron: DG – LP  2545 002 – op. 113 en op. 43    

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s